Potenciali i Energjisë së Erës në Republikën e Kosovës
Republika e Kosovës disponon një potencial të konsiderueshëm të energjisë së erës, i cili është identifikuar përmes kombinimit të analizave gjeohapësinore, hulumtimeve empirike dhe atlasit botëror të erës. Studime të bazuara në GIS dhe Wind Atlas të Bankës Botërore evidentojnë se disa zona të vendit — përfshirë Pejën, Dragashin, Prizrenin, Gjakovën, Istogun, Podujevën, Shterpcën dhe Kaçanikun — shfaqin kushte më të favorshme për instalimin e impianteve të erës, duke pasur shpejtësi mesatare të erës të larta dhe profile të favorshme topografike për prodhim energjie.[ MDPI]
Analizat tregojnë që rreth 17% e territorit të Kosovës ka shpejtësi mesatare të erës mbi 6 m/s, ndërsa në zonat malore ato arrijnë rreth 8 m/s(në 10m lartësi, me rritjen e lartësisë mbidetare rritet dhe fuqia e erës), duke e bërë vendin të përshtatshëm për zhvillim të projekteve të energjisë së erës në lartësi të mëdha. [Balkan Green Energy News]
Sipas të dhënave të përfshira në skenarë të ndryshëm (p.sh., Wind Atlas dhe analizat e Bankës Botërore), potenciali teknik i energjisë së erës në Kosovë mund të arrijë vlerë teorike të rreth 2 328.8 MW kapacitet instalimi, përkundrejt kapaciteteve të tjera të burimeve të rinovueshme. Megjithatë, vlerësimet e mundshme tregojnë edhe vlera më të larta teorike në raste të analiza të territorit me një faktor konversioni ideal – deri në mijëra megavat, në varësi të parametrave të vendosjes së turbinave, shpejtësive lokale dhe kufijve ambientalë. [akee.rks-gov.net]
Eksperienca e deri tani operuese tregon se impiantet ekzistuese si Kitka (32.4 MW) dhe Bajgora (102.6 MW) evidencojnë se mbi 130 MW kapacitet është tashmë i integruar ose funksional, dhe projekti i furnizimit të turbinave prej 73 MW tregon vijimësi zhvillimi të sektorit.
Studimet shkencore gjithashtu theksojnë se faktorët e kapacitetit të erës (capacity factor) në Kosovë mund të jenë rreth 28–32% ose më lart, e cila përkthehet në prodhim të konsiderueshëm energjie për njësi kapaciteti të instaluar — diçka që e bën energjinë e erës jo vetëm të vlefshme nga pikëpamja teknike, por edhe konkurruese në kontekst rajonal. [Balkan Green Energy News]
Në aspekt gjeohapësinor, zonat malore dhe ridgjet topografike të Kosovës favorizojnë intensitet më të lartë të erës, duke krijuar korridore me shpejtësi të qëndrueshme dhe të ngjashme me zonat e zhvilluara tradicionalisht për impiante të energjisë së erës në Evropë. Këto lehtësojnë optimizimin e vendosjes së turbinave dhe rritjen e efikasitetit të energjisë së erës, ndonëse kërkojnë analizë të mirëfilltë të mikroklimës dhe efekteve në biodiversitet, peizazh dhe lidhjen me rrjetin energjetik. [MDPI]
Megjithatë, përfitimi i plotë i këtij potenciali kërkon edhe planifikim të integruar të rrjetit elektrik dhe investime në fleksibilitetin e sistemit, për shkak të natyrës variabile të energjisë së erës dhe kërkesave për rezervë dhe balansim të rrjetit. Hulumtime teknike tregojnë se variabiliteti i prodhimit nga era mund të sjellë kërkesë për rezerva të përshtatura dhe sisteme mbështetëse. [ecoeet.com]
Në përmbledhje, potenciali energjetik i erës në Kosovë është i konsiderueshëm dhe gjithnjë e më praktikisht shfrytëzueshëm, duke mbështetur transformimin drejt një miks energjetik më të qëndrueshëm dhe duke kontribuar në reduktimin e emetimeve të gazrave serrë dhe varësisë nga burimet fosile. Zhvillimi i mëtejshëm i kapaciteteve të energjisë së erës, me mbështetjen e politikave, investimeve dhe studimeve gjeohapësinore të detajuara, mund të luajë një rol kyç në strategjinë energjetike të vendit.
